یک آینه، دو شمعدان، نانی با خوشنویسی، انار، عسل – و بالای سر عروس و داماد پارچه‌ای حریر که شکر نرم رویش می‌ریزد. عروسی ایرانی جشنی برای همهٔ حواس است و یکی از پرنمادترین آیین‌های ازدواج در جهان. بسیاری از این رسم‌ها به پیش از اسلام برمی‌گردند و امروز هم ایرانیان با هر دین و باوری آن‌ها را برگزار می‌کنند؛ در تهران همان‌قدر که در وین یا لس‌آنجلس. این مطلب را برای دوستان غیرایرانی هم نوشته‌ایم: اینکه عروسی ایرانی چطور برگزار می‌شود، روی سفرهٔ عقد چه چیزهایی است و کدام غذای عروسی هرگز از سفره غایب نیست.
عروسی ایرانی؛ از خواستگاری تا جشن بزرگ#
همه‌چیز با خواستگاری شروع می‌شود. در گذشته خانوادهٔ مرد با دسته‌گلی به خانهٔ خانوادهٔ زن می‌رفت و با چای، میوه و شیرینی از آن‌ها پذیرایی می‌شد. امروز بیشتر زوج‌ها خودشان تصمیم می‌گیرند و خواستگاری بیشتر دیداری رسمی با پدر و مادرهاست. پس از آن در بله‌برون قول ازدواج و جزئیات عروسی قطعی می‌شود.
نامزدی را اغلب با شیرینی‌خوران جشن می‌گیرند: چای، بامیه، نان برنجی و آجیل. خود عروسی ایرانی دو بخش دارد که گاهی ماه‌ها با هم فاصله دارند: عقد، یعنی مراسم رسمی ازدواج، و عروسی، جشن بزرگ با غذا، موسیقی و رقص.
سفرهٔ عقد؛ سفره‌ای پر از نماد#
قلب مراسم سفرهٔ عقد است. روی پارچه‌ای گران‌بها، اغلب ترمه، ده‌ها چیز روی زمین یا میزی کوتاه چیده می‌شود که هر کدام آرزوی خوشبختی برای عروس و داماد است. چون سفرهٔ عقد رسمی فرهنگی است و نه دینی، در عروسی ایرانیان مسلمان، مسیحی، یهودی و زرتشتی دیده می‌شود.
آینه، شمعدان و نان#
در میانهٔ سفره آینه و شمعدان است؛ نماد روشنایی و صفا. عروس با تور روی صورت وارد می‌شود و وقتی کنار داماد می‌نشیند تور را کنار می‌زند؛ نخستین چیزی که داماد می‌بیند باید تصویر عروس در آینه باشد. کنار آن نانی با خوشنویسی و نان و پنیر و سبزی است، نماد آنچه برای زندگی لازم است. دربارهٔ جایگاه نان در آشپزی ایرانی در مقالهٔ نان‌های تخت جهان نوشته‌ایم.
تخم‌مرغ، مغزها و انار#
تخم‌مرغ‌های رنگ‌شده، بادام، گردو و فندق نماد باروری‌اند. انار، سیب و انگور «میوه‌های بهشتی» به شمار می‌آیند و ظرفی سکه برای فراوانی روی سفره است. کتاب آسمانی یا دیوان حافظ و مولانا، سبزی و ادویه‌هایی مثل سیاه‌دانه و کندر هم کنار سفره است. هر خانواده و هر منطقه رنگ و بوی خودش را به سفره می‌دهد.
رسم‌های شیرین در عروسی ایرانی؛ کله‌قند و عسل#
هنگام خواندن عقد، دختران مجرد خانواده پارچه‌ای حریر بالای سر عروس و داماد نگه می‌دارند و زنی خوشبخت از خانواده دو کله‌قند را بالای آن به هم می‌ساید تا شکر در پارچه بریزد؛ آرزوی زندگی شیرین.
عاقد از عروس می‌پرسد که آیا وکالت می‌دهد، و رسم است که عروس بار سوم جواب بدهد. بار اول و دوم مهمانان با شوخی می‌گویند «عروس رفته گل بچینه». وقتی سرانجام «بله» گفته می‌شود، همه دست می‌زنند و کل می‌کشند. سپس عروس و داماد انگشت کوچکشان را در عسل می‌زنند و به دهان هم می‌گذارند.
شیرینی در سراسر عروسی ایرانی حضور دارد: نقل، باقلوا، نان برنجی و نان نخودچی روی سفرهٔ عقد است و پس از مراسم میان مهمانان پخش می‌شود. بسیاری از این‌ها را در مقالهٔ شیرینی ایرانی معرفی کرده‌ایم.
غذای عروسی در ایران؛ شیرین‌پلو و سفرهٔ بزرگ#
در جشن عروسی بهترین غذاهای آشپزی ایرانی سر سفره می‌آید: چند نوع پلو، کباب، مرغ و خورش‌هایی که آرام پخته شده‌اند. یک غذا تقریباً نشانهٔ هر عروسی ایرانی است: شیرین‌پلو. برنج زعفرانی با خلال پوست پرتقال، پسته، بادام و اغلب زرشک تزئین می‌شود و معمولاً با مرغ سرو می‌شود. شیرینی آن، مثل قند و عسل در مراسم عقد، نماد زندگی شیرین است.
شیرین‌پلو خویشاوند ساده‌ترِ مرصع‌پلو است؛ پلویی که در آن مغزها و میوه‌های خشک مثل جواهر روی برنج طلایی می‌درخشند. دستور پخت مرصع‌پلو را در سایت ما ببینید. برای آشنایی بیشتر با این رسم‌ها، مقالهٔ ویکی‌پدیا دربارهٔ عروسی ایرانی مرور خوبی است.
پس از عروسی؛ پاگشا و مهمان‌نوازی ایرانی#
عروسی ایرانی با پایان جشن تمام نمی‌شود. در پاگشا خویشاوندان یکی پس از دیگری عروس و داماد را به خانه‌شان دعوت می‌کنند؛ در خانواده‌های بزرگ این دعوت‌ها گاهی هفته‌ها طول می‌کشد. هر دعوت نشانهٔ مهمان‌نوازی و خوشامدی به زوج تازه در خانوادهٔ بزرگ است. دربارهٔ نقش غذا و هم‌سفرگی در زندگی روزمرهٔ ایرانی در مقالهٔ فرهنگ غذایی ایرانی بخوانید.
سخن پایانی: عروسی ایرانی طعم زعفران و شکر دارد#
آینه و شمعدان، کله‌قند و عسل، نان و سبزی و شیرین‌پلو: عروسی ایرانی نمادهای چندهزارساله را با شادی زندگی پیوند می‌دهد و تقریباً هر رسمش با غذا و شیرینی همراه است. برای چشیدن طعم‌های این سفرهٔ جشن لازم نیست منتظر دعوت بعدی بمانید.
آشپزی ایرانی را در رستوران سنتور تجربه کنید: Florianigasse 20، 1080 وین، هر روز از ساعت ۱۲:۰۰ تا ۲۲:۰۰، با آشپزخانهٔ ۱۰۰٪ حلال. از اینجا میز رزرو کنید. نوش جان!